Dit schuttersstuk is het laatste dat Frans Hals schilderde, in 1639. De officieren en sergeants staan klaar om te kunnen optrekken. Van boven arriveren meer schutters om zich te voegen bij de groep beneden. De manschappen worden aangevoerd door de kolonel, bierbrouwer Johan Claesz Loo (links, nr. 1). Hij werd al eens eerder door Hals op een schuttersstuk verbeeld. Naast hem, met zeemleren beschermingsvest en blauwe sjerp, staat bierbrouwer Michiel de Wael, die ook op een vroeger schuttersstuk van Hals voorkomt. De sjerp is in de kleur van de “rot” (afdeling/brigade). Een schutterij bestond uit 3 brigades met vaandeldragers, oranje, wit of blauw.
De leden van de schutterijen kwamen meestal uit rijke vooraanstaande families en vaak waren ze familie van elkaar. Er moest betaald worden om een portret op het schilderij te krijgen, sommigen sloegen daarom ook over.
Frans Hals zelf op het schilderij?
Frans Hals verbeeldde naar verluidt ook zichzelf op dit schuttersstuk! Hij was lid van de Sint-Jorisschutterij, maar had geen bijzondere rang. Hij plaatste zichzelf dus als de enige ‘gewone’ schutter in de groep. De tweede figuur van linksboven is herkend als Frans Hals.
Meester van de losse toets
Frans Hals wordt ook wel ‘de meester van de losse toets’ genoemd. Hij onderscheidt zich van zijn tijdgenoten door een opvallend losse schildertoets (de manier waarop penseelstreken zichtbaar zijn op het doek). Van dichtbij zijn de afzonderlijke penseelstreken steeds goed te onderscheiden. Gezien van enige afstand ontstaat het totaalbeeld. Kijk bijvoorbeeld eens naar de grote knopen in de sjerp van de figuren op de voorgrond: van dichtbij eerder een abstract kunstwerk, maar van een afstandje gezien een geknoopte lap stof.
Informatie over de schuttersstukken van Frans Hals
Frans Hals is beroemd om zijn schuttersstukken: levensgrote groepsportretten van leden van de schutterij. Hij schilderde er maar liefst zes: vijf in Haarlem, één in Amsterdam. Het genre was typerend voor de Nederlanden in de zestiende en zeventiende eeuw. Verreweg het bekendste schuttersstuk is ‘De Nachtwacht’, door Rembrandt van Rijn.
Schutters waren verantwoordelijk voor orde en rust in de stad. Iedere volwassen mannelijke burger was dienstplichtig. Omdat schutters hun eigen uniform en wapenrusting moesten betalen, waren ze vooral afkomstig uit de bovenlaag van de samenleving. Officieren wisselden hun functies bij de schutterij af met ambten in het stadsbestuur.
Toelichting bij de namen en nummers op de figuren op het schuttersstuk
Rond 1740, ruim een eeuw nadat Hals zijn schuttersstukken had voltooid, werd bij elke figuur een nummer geschilderd dat correspondeert met de naam van de schutter op de bijbehorende naamborden.
Algemene informatie over Frans Hals’ als ‘meester van de losse toets’
Hals schilderde zijn portretten met een ‘losse toets’: snelle penseelstreken, waarin je de beweging van de kwast nog kunt zien. Van enige afstand zie je het totaalbeeld. Met deze stijl wijkt Hals af van veel van zijn tijdgenoten, de meesten schilderden veel fijner. In de achttiende eeuw werd Hals’ manier van schilderen te ruw en te slordig gevonden.